Di tích lịch sử Chùa Tôn Thạnh

Chùa Tôn Thạnh ban đầu có tên là chùa Lan Nhã được thiền sư Viên Ngộ sáng lập năm 1808. Trong ba năm (1859-1861) nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu đã về đất Thanh Ba, lấy chùa Tôn Thạnh làm nơi dạy học, làm thơ và chữa bệnh. Trong trận tập kích đồn Tây Dương tại chợ Trường Bình đêm rằm tháng 11 năm 1861, một trong ba cánh nghĩa quân đã xuất phát từ chùa Tôn Thạnh đốt nhà dạy đạo, chém rơi đầu quan hai Phú lang sa. Cảm khái trước tấm lòng vị nghĩa của những người “dân ấp dân lân”, nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu đã sáng tác nên bài văn tế Nghĩa Sĩ Cần Giuộc nổi tiếng tại chùa Tôn Thạnh.

Trải qua bao cuộc thăng trầm của lịch sử, chùa Tôn Thạnh không còn nguyên vẹn cảnh “rường cột tráng lệ, vàng son huy hoàng” như xưa. Tuy nhiên, chùa Tôn Thạnh vẫn giữ được nét cổ xưa qua hệ thống cột kiểu tứ tượng ở Chính điện, những tượng Phật có từ đầu thế kỷ XIX, và các hoành phi câu đối chữ Hán sơn son thiếp vàng. Bên phải chùa Tôn Thạnh hiện còn hai bia kỷ niệm được xây dựng vào năm 1973 và 1997 để lưu lại dấu tích của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu. Từ năm 2003 đến nay, chùa Tôn Thạnh đã được trùng kiến theo lối kiến trúc cổ truyền.

Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng Chùa Tôn Thạnh là di tích cấp quốc gia tại  quyết định số 2890-VH/QĐ ngày 27/11/1997.

Hiện trạng: di tích có diện tích khoanh vùng là 11.739m², diện tích xây dựng là 34.410m² gồm có bia, chánh điện, văn phòng ban trị sự… Trùng tu đầu tiên năm 1962; năm 1994 thay lại rui mè bằng gỗ căm xe; năm 2003 chùa đã được xây dựng tiền điện; năm 2005 tu sửa lại chính điện và năm 2007 xây thêm giảng đường để các Phật tử nghe giảng thuyết pháp, học giáo lý, chữ Hán Nôm. Hiện nay, ngôi chùa vẫn còn giữ được kiến trúc của thời xưa cũ, vẫn vẹn nguyên nét cổ kính đặc trưng và ẩn chứa bao giá trị lịch sử.