Di tích lịch sử Ngôi mộ ông Cả Đặng Văn Trước

Vào năm 1809 (Kỷ Tỵ), vua Gia Long thứ 8, làng Bình Tịnh được phong hiệu đặt tên, thuộc Tổng Bình Cách Trung, huyện Thuận An, phủ Tây Ninh. Đây là làng có sớm nhất ở Tây Ninh.

Năm 1818 (Mậu Dần), vua Gia Long thứ 7, sau 9 năm làng Bình Tịnh được phong hiệu, có ông Trùm Đặng Văn Trước, có ông Trùm Thể - Trùm Mưu - Trùm Thứ - Trùm Vị và một số nhân hào thân sĩ ở tổng Dương Hòa, huyện Bình Dương, đến làng Bình Tịnh làm đơn xin nhượng một số đất để khai khẩn, lập làng tên gọi “Phước Lộc thôn”. Rạch Trảng Bàng cùng với chợ cũ Trảng Bàng cũng ra đời từ ấy, lưu dân các nơi tựu về cùng nhau mở đường, đào kênh, lập chợ, biến một vùng đất hoang vu trở thành một khu vực trù phú về nông nghiệp và phát triển thương nghiệp.

Năm 1822, Minh Mạng thứ 3, ông được phong chức xã trưởng. Do để dân Phước Lộc thôn đào kênh lập chợ, lấn chiếm ruộng đất sang làng Bình Tịnh, cho nên ngài bị thưa kiện và đưa lên Tả Thừa ty Hình xem xét và được giải quyết như sau: Làng Bình Tịnh phải nhượng lại phần đất từ cống Lò Vôi (miếu bà Ngũ Hành) đến cầu Bình Tranh theo rạch Trảng Bàng. Còn về phần ông xã trưởng bị phạt 80 trượng cảnh cáo.

Trước thế kỷ XVII, Trảng Bàng là một vùng đất hoang vu với nhiều thú dữ. Năm 1809, Gia Long thứ 8 tên gọi là Thuận An huyện, thuộc Tân An phủ. Năm 1900, Toàn quyền Pháp ở Đông Dương ký quyết định, Tây Ninh phủ đổi thành tỉnh Tây Ninh. Năm 1890 Thành Thái thứ 2, tỉnh Tây Ninh được chia thành 2 quận Thái Bình và Trảng Bàng, mà Quang Hóa huyện được đổi thành Trảng Bàng cho đến nay.

Trảng Bàng là một vùng dân cư được hình thành rất sớm ở Tây Ninh. Ông cả Đặng Văn Trước là người có công mở mang vùng xứ Trảng. Địa giới của làng và các vùng ông cai quản mở rộng ra, nhân dân được sống ấm no. Ông được phong chức cả trong làng.

Năm 1826 Minh Mạng thứ 7 có xảy ra một vụ cướp thuộc địa bàn ông cai quản, đến khi điều tra ông không có liên quan nên xét ông vô tội và được tha. Trên đường đi hầu kiện về gần đến cầu Trưởng Chừa, ấp Cây Cao vào quán nghỉ chân uống nước thì bị đầu độc chết.

Ông cả Đặng Văn Trước mất ngày 5/3 năm Bính Tuất (1826). Để tưởng nhớ người có công mở đất, đào kênh, lập chợ cùng với nhân dân chống giặc giữ làng, sau khi ông mất nhân dân trong vùng an táng và xây dựng một ngôi mộ tại bùng binh Đôn Thuận. Hàng năm, đêm 11 rạng sáng 12/10 âm lịch, nhân dân địa phương và Kiến họ kéo nhau về tảo mộ và thắp nén hương người có một phần công sức để xây dựng vùng xứ Trảng.

Ông cả Đặng Văn Trước, húy hiệu là Đặng Úy Dừa, người huyện An Nam tỉnh Bình Định. Ba anh em theo đoàn người Nam tiến, từ Bình Định vào lập nghiệp ở 3 nơi. Đến năm 1822 Minh Mạng thứ 3, ông được phong chức xã trưởng. Vì để dân Phước Lộc thôn lập chợ, đào kênh, lấn chiếm ruộng đất sang làng Bình Tịnh. Nội vụ được đưa lên Tả Thừa ty Hình phong xem xét và giải quyết.

Dòng họ Đặng đã qua nhiều đời nối tiếp nhau cùng với nhân dân Trảng Bàng đoàn kết kiên cường chống giặc ngoại xâm, đã trải qua biết bao hy sinh, mất mát để đem lại hạnh phúc ấm no cho nhân dân.

Ngôi mộ ông Cả Đặng Văn Trước đã được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh tại Quyết định số 249/QĐ-CT ngày 28/7/2003 của UBND tỉnh Tây Ninh.

Hiện trạng: di tích có tổng diện tích khoanh vùng bảo vệ 45.650m2