Làng dệt chiếu ở Long Cang – Nét đẹp làng nghề truyền thống

Về Tây Ninh, du khách có thể bắt gặp một hình ảnh rất đỗi thân quen của làng quê Nam Bộ: những bó lác được phơi dưới nắng, những tấm chiếu nhiều màu sắc và hình ảnh người thợ cần mẫn bên khung dệt. Nghề dệt chiếu ở Cần Đước, đặc biệt gắn với vùng Long Định – Long Cang, nay là xã Long Cang, tỉnh Tây Ninh; là một nghề thủ công truyền thống đã tồn tại qua nhiều thế hệ, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa đặc trưng của vùng đất này.

Nghề dệt chiếu có từ lâu đời

Đối với người dân địa phương, làm chiếu không đơn thuần là một nghề kiếm sống. Đó còn là công việc gắn với ký ức gia đình và cộng đồng. Những âm thanh đều đặn của khung dệt, những bó lác được nhuộm và phơi trước sân hay những tấm chiếu vừa hoàn thành trở thành hình ảnh quen thuộc của làng quê.

Theo thời gian, nghề dệt chiếu đã tạo nên một nét văn hóa riêng cho vùng. Những sản phẩm làm ra không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt mà còn mang theo câu chuyện về sự khéo léo, cần cù và sức sáng tạo của người dân Nam Bộ.

Dệt chiếu là nghề gia truyền của người dân nơi đây (Nguồn: Sưu tầm)

Những sợi lác làm nên tấm chiếu

Để làm nên một chiếc chiếu đẹp, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn. Nguyên liệu quan trọng nhất là cây lác. Sau khi thu hoạch, lác được lựa chọn, làm sạch, chẻ và phơi khô. Những sợi lác đạt yêu cầu sẽ được chuẩn bị để đưa lên khung dệt. Đối với những loại chiếu có hoa văn, một phần lác được nhuộm thành nhiều màu khác nhau. Người thợ phải tính toán cách phối màu và sắp xếp sợi lác sao cho hoa văn hiện lên rõ ràng, cân đối.

Công đoạn dệt đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm. Từng sợi lác được đưa qua lại trên khung, kết hợp với những thao tác điều chỉnh nhịp nhàng của người thợ. Qua từng đường dệt, những sợi lác rời rạc dần kết thành một tấm chiếu chắc chắn.

Nhìn người thợ làm việc, có thể cảm nhận được sự kết hợp giữa kỹ thuật và đôi bàn tay thủ công. Chính kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm đã tạo nên chất riêng cho sản phẩm của làng nghề.

Các du khách trải nghiệm thu hoạch lác cùng người dân địa phương nơi đây (Nguồn: Sưu tầm)

Hình ảnh thân thuộc của làng nghề

Một trong những hình ảnh đẹp nhất khi nhắc đến làng chiếu Long Cang là những bó lác được phơi dọc đường và những tấm chiếu mới dệt trải dưới nắng. Tiếng khung dệt đều đều hòa cùng nhịp sống bình dị của miền quê tạo nên một không gian làng nghề rất riêng. Nghề dệt chiếu cũng thể hiện rõ nét tinh thần “cha truyền con nối”. Nhiều gia đình ở Long Cang đã có nhiều thế hệ gắn bó với nghề. Có những người thợ học cách dệt từ cha mẹ khi còn nhỏ, rồi tiếp tục truyền lại kỹ thuật cho con cháu.

Vì vậy, chiếc chiếu không chỉ đơn thuần là vật dụng trong gia đình. Đằng sau mỗi sản phẩm là công sức, kinh nghiệm và ký ức của người làm nghề; đồng thời là câu chuyện về một vùng quê đã gìn giữ nghề thủ công qua nhiều biến đổi của cuộc sống.

Người dân thường tận dụng khoảng sân trước nhà để phơi những tấm chiếu mới dệt (Nguồn: Sưu tầm)

Giữ nghề trong cuộc sống hiện đại

Cũng như nhiều làng nghề truyền thống khác, nghề dệt chiếu Long Cang đang đứng trước những thay đổi của thị trường. Số hộ làm nghề thủ công đã giảm so với trước đây; một bộ phận người làm nghề lớn tuổi, trong khi lao động trẻ có nhiều lựa chọn việc làm khác. Bên cạnh đó, nguồn nguyên liệu lác tại địa phương cũng chịu tác động bởi quá trình chuyển đổi đất đai và phát triển công nghiệp.

Để thích ứng, một số cơ sở đã kết hợp dệt thủ công với máy dệt, vừa duy trì nghề truyền thống vừa nâng cao năng suất. Tuy nhiên, những người thợ vẫn cố gắng bảo tồn kỹ thuật thủ công và các sản phẩm có hoa văn đặc trưng, bởi đây chính là phần giá trị văn hóa khó thay thế của làng nghề.

Người dệt chiếu thủ công ngày nay chủ yếu là người lớn tuổi (Nguồn: Sưu tầm)

Lời kết

Làng dệt chiếu ở Long Cang là một phần ký ức và bản sắc của vùng quê nơi đây. Giữ gìn nghề dệt chiếu vì thế không chỉ là giữ một phương thức sản xuất truyền thống. Đó còn là giữ lại câu chuyện của những thế hệ người dân đã gắn bó với quê hương bằng đôi bàn tay lao động.

Bên cạnh giá trị kinh tế, làng nghề còn có tiềm năng phát triển thành mô hình du lịch trải nghiệm. Du khách có thể tìm hiểu nguyên liệu, xem người thợ chuẩn bị lác, quan sát quá trình dệt và cảm nhận không khí sinh hoạt của một làng nghề truyền thống. Việc kết nối làng chiếu với các điểm tham quan khác ở Long Cang và vùng ven sông Vàm Cỏ cũng được xem như kết nối với các hoạt động du lịch cộng đồng, trải nghiệm nghề truyền thống và quảng bá sản phẩm địa phương.

Trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại, những tấm chiếu mộc mạc vẫn nhắc nhớ về một làng nghề, về văn hóa Nam Bộ và về sức sống bền bỉ của những nghề truyền thống trên vùng đất nay thuộc tỉnh Tây Ninh.

Tác giả:Võ Minh Tiến